Overzicht voorbehouden handelingen zorgverleners

Heelkundige handelingen

Heelkundige handelingen zijn bijvoorbeeld ingrepen zoals een operatie. Hierbij herstelt het lichaamsweefsel zich niet direct.

Zelfstandig bevoegd

Deze hulpverleners mogen heelkundige handelingen uitvoeren binnen hun deskundigheidsgebied:

• artsen:
• tandartsen; 
• verloskundigen;
• physician assistant;
• verpleegkundig specialisten algemene gezondheidszorg; 
• klinisch technologen;
• geregistreerd-mondhygiënisten. Zij mogen deze handeling binnen hun deskundigheidsgebied alleen uitvoeren tot en met 30 juni 2025. Het gaat hier om een experiment.  

Verpleegkundig specialisten geestelijke gezondheidszorg mogen deze handeling niet zelfstandig uitvoeren.

Functioneel zelfstandige bevoegdheid ambulanceverpleegkundigen 

Ambulanceverpleegkundigen mogen een coniotomie uitvoeren in opdracht van een zelfstandig bevoegde zorgverlener. Dit mogen zij binnen hun deskundigheidsgebied. Bij een coniotomie maakt de hulpverlener de luchtweg vrij door een sneetje in het strottenhoofd te maken. 

Functioneel zelfstandige bevoegdheid mondhygiënisten

Mondhygiënisten mogen binnen hun deskundigheidsgebied functioneel zelfstandig een eerste beginnend gaatje (primaire caviteit) uitboren en vullen.

Dit zijn bijvoorbeeld handelingen tijdens een bevalling. Of verloskundige nazorg, zoals hechten. Artsen en verloskundigen mogen verloskundige handelingen uitvoeren.

Een endoscopie is een onderzoek waarbij de hulpverlener in een lichaamsholte kijkt. Bijvoorbeeld een darmonderzoek.
Deze hulpverleners mogen een endoscopie uitvoeren binnen hun deskundigheidsgebied:

• artsen;
• physician assistants;
• verpleegkundig specialisten algemene gezondheidszorg. 

Verpleegkundig specialisten geestelijke gezondheidszorg mogen deze handeling niet zelfstandig uitvoeren.

Bij een katheterisatie brengt de hulpverlener stoffen met een buisje in lichaamsholten in. Bijvoorbeeld met een infuus.
Deze hulpverleners mogen katheterisaties uitvoeren binnen hun deskundigheidsgebied:

• artsen;
• verloskundigen;
• physician assistants;
• verpleegkundig specialisten algemene gezondheidszorg;
• klinisch technologen. 

Verpleegkundig specialisten geestelijke gezondheidszorg mogen deze handeling niet zelfstandig uitvoeren.

Functioneel zelfstandige bevoegdheid verpleegkundigen

Verpleegkundigen mogen binnen hun deskundigheidsgebied functioneel zelfstandig deze handelingen uitvoeren:

• katheterisaties van de blaas bij volwassenen;
• een maagsonde of infuus inbrengen. 

Functioneel zelfstandige bevoegdheid ambulanceverpleegkundigen

Ambulanceverpleegkundigen mogen binnen hun deskundigheidsgebied functioneel zelfstandig deze handelingen uitvoeren:

• een beademingsbuis via neus of mond in de luchtpijp aanbrengen of verwijderen (in- en extuberen); 
• toepassen van drainagepunctie bij een complexe klaplong (spanningspneumothorax). 

Bij injecties krijgt een patiënt met een holle naald een middel ingespoten. Dit kan in lichaamsweefsel of een bloedvat. Een middel kan een medicijn zijn, maar bijvoorbeeld ook een filler of zoutoplossing.

Deze hulpverleners mogen injecties geven binnen hun deskundigheidsgebied:

• artsen;
• tandartsen; 
• verloskundigen; 
• physician assistants; 
• verpleegkundig specialisten algemene gezondheidszorg;
• verpleegkundig specialisten geestelijke gezondheidszorg;
• klinisch technologen; 
• geregistreerd-mondhygiënisten. Zij mogen deze handeling binnen hun deskundigheidsgebied alleen uitvoeren tot en met 30 juni 2025. Het gaat hier om een experiment.

Functioneel zelfstandige bevoegdheid verpleegkundigen

Verpleegkundigen mogen binnen hun deskundigheidsgebied functioneel zelfstandig subcutane, intraveneuze en intramusculaire injecties geven. Dit zijn injecties onder de huid,  in aders en in spierweefsel. 

Functioneel zelfstandige bevoegdheid mondhygiënisten

Mondhygiënisten mogen binnen hun deskundigheidsgebied functioneel zelfstandig een plaatselijke verdoving geven door een injectie. 

Bij een punctie haalt een zorgverlener met een naald vocht of weefsel uit een orgaan.

Deze hulpverleners mogen puncties uitvoeren binnen hun deskundigheidsgebied:

• artsen;
• verloskundigen;
• physician assistants;
• klinisch technologen;
• verpleegkundig specialisten algemene gezondheidszorg
• verpleegkundig specialisten geestelijke gezondheidszorg.

Functioneel zelfstandige bevoegdheid verpleegkundigen

Verpleegkundigen mogen binnen hun deskundigheidsgebied functioneel zelfstandig deze handelingen uitvoeren:

• bloed afnemen met een holle naald (venapunctie); 
• een hielprik bij pasgeborenen.

Narcose is een verdoving waarbij de patiënt het bewustzijn verliest. Artsen en tandartsen mogen deze handeling uitvoeren.

In de gezondheidszorg wordt soms straling of radioactiviteit gebruikt. Bijvoorbeeld om een diagnose te stellen of om te genezen. Voorbeelden zijn een röntgenfoto, een CT-scan of bestraling tegen kanker (radiotherapie).

Deze hulpverleners mogen radioactieve stoffen gebruiken binnen hun deskundigheidsgebied:

• artsen;
• tandartsen;
• klinisch technologen; 
• Geregistreerd-mondhygiënisten.  Zij mogen deze handeling binnen hun deskundigheidsgebied alleen uitvoeren tot en met 30 juni 2025. Het gaat hier om een onderzoek-experiment.

Bij electieve cardioversie keert een zorgverlener een onregelmatig hartritme om naar een regelmatige hartslag.

Deze hulpverleners mogen cardioversie uitvoeren binnen hun deskundigheidsgebied:

• artsen;
• physician assistants;
• verpleegkundig specialisten algemene gezondheidszorg. Verpleegkundig specialisten geestelijke gezondheidszorg mogen deze handeling niet zelfstandig uitvoeren.

Functioneel zelfstandige bevoegdheid ambulanceverpleegkundigen

Ambulanceverpleegkundigen mogen binnen hun deskundigheidsgebied functioneel zelfstandig electieve cardioversie toepassen.

Bij defibrillatie krijgt een patiënt een elektrische schok zodat het hart weer normaal gaat kloppen.

Deze hulpverleners mogen defibrilleren:

• artsen;
• physician assistants;
• verpleegkundig specialisten algemene gezondheidszorg. Verpleegkundig specialisten geestelijke gezondheidszorg mogen deze handeling niet zelfstandig uitvoeren.

Functioneel zelfstandige bevoegdheid ambulanceverpleegkundigen

Ambulanceverpleegkundigen mogen binnen hun deskundigheidsgebied functioneel zelfstandig defibrillatie toepassen.

Bij elektroconvulsieve therapie veroorzaakt een zorgverlener met elektriciteit een epileptische toeval. Deze therapie wordt soms binnen de psychiatrie toegepast. Alleen artsen mogen deze handeling uitvoeren.

Bij steenvergruizing verwijdert een zorgverlener bijvoorbeeld een niersteen met schokgolven uit het lichaam. Alleen artsen mogen deze handeling uitvoeren.

Hierbij verricht een zorgverlener handelingen om een zwangerschap tot stand te brengen als dit niet op natuurlijke wijze kan. Alleen artsen mogen deze handeling uitvoeren.

Deze hulpverleners mogen medicijnen voorschrijven binnen hun deskundigheidsgebied:

• artsen;
• tandartsen;
• verloskundigen;
• physician assistants;
• verpleegkundig specialisten algemene gezondheidszorg;
• verpleegkundig specialisten geestelijke gezondheidszorg. 

Medicijnen voorschrijven is ook een voorbehouden handeling op basis van de Geneesmiddelenwet. 

Wie zelfstandig bevoegd is, mag alle voorbehouden handelingen uitvoeren. En opdracht geven aan een andere hulpverlener om zo’n handeling uit te voeren. Dit geldt voor onder andere artsen en verpleegkundig specialisten. 

Lees wie nog meer zelfstandig bevoegd is.

Als u functioneel zelfstandig bevoegd bent, mag u een voorbehouden handeling in opdracht uitvoeren zonder toezicht en tussenkomst van de opdrachtgever. Lees wat dat betekent in de praktijk. 

U mag dan alleen in opdracht voorbehouden handelingen uitvoeren. U moet hiervoor wel bekwaam zijn.